Claxonrevisie

Revisie van een claxon

Onlangs kreeg ik het verzoek van een IDDS-clublid om, behalve zijn Continental Edison Radio ook enkele claxons weer bruikbaar te maken. Hij was aan deze claxons erg gehecht omdat de ‘geboortedatum’ van zijn DS (1965) erin geperst stond. Ze zagen er aan de buitenkant nog goed uit en wellicht was de binnenkant in even goede staat.
Beschrijving van de werking
Het elektrische deel van een claxon is doodsimpel en kan worden gedemonstreerd aan de hand van een ouderwetse elektrische deurbel (een ‘trrrrring’-bel, geen moderne ‘ding-dong’), zie figuur 1.

08_02 claxon-werking

We zien in deze figuur een elektromagneet waarvan de beide spoelen gewikkeld zijn om een U-vormig juk van weekijzer, een gemakkelijk magnetiseerbare staalsoort. Vóór dit juk bevindt zich een weekijzeren strip, die gemonteerd is op een bladveer. Tegen deze bladveer drukt een instelbare contactschroef die in serie is geschakeld met de beide magneetspoelen.
Sluiten we een batterij aan op de aansluitklemmen van deze bel dan zal aanvankelijk een stroom gaan lopen door de contactschroef en via de bladveer door de beide magneetspoelen. Deze laatste worden hier­door magnetisch en trekken de weekijzeren strip aan, waardoor de stroom bij de contactschroef wordt verbroken en de strip weer terugveert naar zijn ruststand. Hierdoor wordt de stroom weer ingeschakeld en vervolgens opnieuw verbroken, enzovoort. De weekijzeren strip raakt hierdoor in een trillende beweging, die via de bladveer versterkt wordt doorgegeven aan de klepel die de bel doet rinkelen.

09_02 claxon-inwendig

De claxon van uw DS werkt op dezelfde manier, met dit verschil dat de bel vervangen is door een membraan van verenstaal dat vast­geschroefd is aan de weekijzeren strip. Verder is de claxon veel compacter gebouwd als bovenstaande deurbel, zie figuur 2. Links zien we het membraan met de weekijzeren strip, die in het midden is voorzien van een drukstift, die het trilcontact bedient. Het trilcontact zelf bevindt zich tussen de beide magneetspoelen in het komvormige huis, zie figuur 2, boven.

10_02 claxon-uitwendig (1)

Precies tussen de twee magneetspoelen zien we de bladveer van onder een stevige montagebrug uitsteken. De bladveer is bedekt met een isolerend plaatje waarop de drukstift van het membraan rust. Het is dus niet de drukstift zelf die de stroom in- en uitschakelt. Dat gebeurt door de beide contactpunten, waarvan het ene op de bladveer gemonteerd is en het andere op de vaste brug erboven. In figuur 2 zien we de achterzijde van dit vaste contactpunt, tussen de beide magneet­spoelen. De vaste brug en dus ook het vaste contactpunt is met massa verbonden terwijl de bladveer is verbonden met één zijde van de magneetspoel. De andere zijde van de magneetspoel is via een geïsoleerde doorvoer naar buiten gevoerd, naar de aansluitstift (rechtsonder in figuur 2). Het membraan zit normaliter stevig vast­geschroefd op de flens van het huis en is afgedekt met een half­open deksel (zie figuur 3, boven; de beelden zijn enigszins vertekend, want afkomstig uit een scanner).
In het rechterdeel van figuur 3 zien we de centrale bevestigingsbout, midden tussen de felsringen van de magneetspoelen. De andere twee schroeven zijn de bevestigingsschroeven van de montagebrug. Eén van deze twee schroeven is vast, de andere is als stelschroef uitgevoerd om de contactafstand precies te kunnen afstellen.
Aan de buitenzijde is deze stelschroef herkenbaar aan de indicatie ‘R’.

08_01

Het afstellen van de claxon op maximale geluidsproductie
Wordt de claxon ingeschakeld dan zal het membraan, precies zoals bij de elektrische bel, in snelle trilling geraken doordat de weekijzeren strip in zeer hoog tempo afwisselend wordt aangetrokken en weer losgelaten. Het membraan brengt vervolgens de omringende lucht in trilling met het bekende, oorverdovende geluid tot gevolg.
Precies zoals bij de onderbreker van uw ontsteking is de ‘lichthoogte’ van het vaste contact van de claxon instelbaar, met als doel een optimale geluidsproductie!
Zoals hierboven beschreven is één van de bevestigingsboutjes van de vaste contactbrug instelbaar; deze stelbout is gemerkt met de letter ‘R’. Door deze bout voorzichtig te verdraaien kunt u de geluidsproductie van uw claxon regelen.

08_03

Let op! Het regelbereik van deze instelschroef is maar klein, ongeveer ’n halve slag naar links en naar rechts en bovendien is de lichthoogte niet zichtbaar zoals bij de afstelling van de lichthoogte van een onderbreker! U kunt dus niet zien wat u doet, alleen maar horen. Heeft u de grenzen van het regelbereik bereikt dan doet de claxon ineens niets meer: Trek dan onmiddellijk de stroomdraad van de claxon los! De claxon gebruikt namelijk vrij veel stroom en hij kan er bovendien helemáál niet tegen als deze stroom continu blijft lopen in plaats van alsmaar snel achter elkaar onderbroken te worden. Precies zoals een ontstekingsbobine verbrandt als hij continu wordt ingeschakeld, zo verbranden de magneetspoeltjes van een claxon, maar nu al na een paar minuten! Deze situatie lijkt behoorlijk uitzichtloos, immers: hoe komt u weer terug in het regelbereik als u niets kunt zien?

09_01

Neem een proeflampje en schakel dit in serie met de claxon in kwestie, zodat er slechts een geringe, ongevaarlijke stroom kan lopen. Zoek nu het regelbereik weer op door de regelschroef voorzichtig te verdraaien (afwisselend links- of rechtsom, telkens wat meer) totdat het lampje juist gaat branden. U bent nu weer in het regelbereik van de instelschroef. Vervolgens kunt u het proeflampje verwijderen, de claxon weer normaal aansluiten en een nieuwe instelpoging wagen.
Als afstellen niet helpt
In het algemeen kunnen er twee redenen zijn voor een te kleine geluidsproductie: (a) het membraan is doorgeroest of (b) door corrosie van contacten is extra elektrische weerstand ontstaan. In het eerste geval moet u aan vervanging gaan denken en in het tweede geval is revisie aan de orde.

10_01

Revisie
De eerste en grootste moeilijkheid bij revisie is de verwijdering van de zes bevestigingsbouten van het membraan. Na een ruim dertigjarig verblijf in weer en wind wil dat wel eens lastig zijn. Het recept is echter verrassend eenvoudig: met veel geduld, kruipolie, goed gereedschap en vindingrijkheid kom je een heel eind. Zoniet: zie geval (a).
Demontage van de contactbrug is vrij simpel na bovenstaande uitvoerige beschrijving. Maak een tekeningetje van de volgorde van boutjes, busjes, ringetjes, bladveer en draadjes die u tegenkomt want u moet het naderhand ook weer in de juiste volgorde in elkaar kunnen zetten. Wees ook erg voorzichtig met de dunne aansluitdraadjes van de magneetspoelen! De magneetspoelen zelf kunnen overigens gewoon blijven zitten want er valt weinig aan te revideren, tenzij u de spoeltjes zelf opnieuw wilt gaan wikkelen.
Maak alle delen die elektrisch contact moeten maken goed schoon en schuur ze eventueel blank met schuurpapier of staalborstel. Controleer de isolerende ringetjes, busjes en plaatjes zorgvuldig. Zien ze er niet vertrouwenwekkend genoeg meer uit naar uw zin, vervang ze dan door iets beters. Vindingrijkheid is hierbij uw enige wapen: een stukje op maat geknipt pakkingpapier of plastic (ventiel)slang, aquariumluchtslang of krimpkous kunnen wonderen doen.

10_3

Demonteer ook voorzichtig de aansluitstift en de geïsoleerde elektrische doorvoer door het claxonhuis op dezelfde wijze. Verwijder ook hier de corrosie van de contacten en schuur ze blank met schuurpapier.
Monteer alles weer in omgekeerde volgorde van demontage en controleer met een batterij en een proeflampje of alle contacten ècht contact maken en alle isolatie daadwerkelijk isoleert.

Als het membraan tenslotte ook weer gemonteerd is, stel dan met behulp van genoemde batterij en proeflampje de stelschroef ‘R’ zó in dat het trilcontact juist gesloten is. Monteer de claxon vervolgens weer in de wagen en stel de schroef ‘R’ weer in op maximale geluidsproductie, zoals hierboven omschreven.

Succes!

Frank Scheele
Nb: de cartoons bij deze tekst zijn van de hand van Franquin, tekenaar van de onvolprezen stripverhalen van Guust Flater (red.).

Laat een reactie achter